เรือนล้านนาโบราณ


เรือนลานนา คือ บ้านไทยภาคเหนือตอนบน 8 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน ลำปาง แพร่ น่าน พะเยา และแม่ฮ่องสอน ซึ่งมีลักษณะส่วนใหญ่เหมือนกัน แบ่งออกได้เป็น 3 แบบ คือ เรือนชนบทหรือเรือนชายทุ่ง, เรือนไม้, เรือนกาแล เรือนซ้อหงษ์แห่งนี้คือ เรือนกาแล อายุประมาณ 150 ปี



ทางศูนย์วัฒนธรรมเชียงใหม่ ได้ย้ายเรือนกาแล คือบ้านเลขที่10 ถ.แก้วนวรัฐ ต.วัดเกตุ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ มาปลูกสร้างขึ้นใหม่ ในบริเวณศูนย์วัฒนธรรมเชียงใหม่ โดยได้ต่อเติมส่วนที่ขาดหายไปบ้าง และได้จัดซื้อเครื่องถ้วยโบราณ เตาอำเภอสันกำแพง จ.เชียงใหม่ เตากาหลง อ.เวียงป่าเป้า จ.เชียงราย และเตาโป่งแดง อ.พาน จ.เชียงราย อายุรุ่นราวคราวเดียวกัน คือราวพุทธศตวรรษที่ 20 ภาชนะเครื่องเขินรุ่นเก่าอายุประมาณ 120 ปีของชาวไทยเขินหมู่บ้านวัวลายและนันทาราม ต.หายยา อ.เมือง จ.เชียงใหม่ ตลอดจนเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้านอื่นๆของชาวลานนามาจัดแสดงและเปิดพิพิธภัณฑ์ขึ้นเป็น“พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านลานนา” ทำพิธีเปิดเมื่อวันที่ 27 มีนาคม 2525 โดยเปิดให้บุคคลทั่วไปเข้าชมได้ทุกวัน แต่ในปัจจุบันจะเปิดให้ชมเป็นหมู่คณะ รับจัดงานเลี้ยงและรับจัดพิธีแต่งงานแบบพื้นบ้านลานนา โดยต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้าก่อนเท่านั้น


ลักษณะการแกะสลักลายไม้ไขว้ที่อยู่ส่วนยอดสุดของหน้าจั่ว ซึ่งอยู่สูงเด่นมองเห็นได้แต่ไกล นี้เรียกว่า “กาแล” นี้เชื่อกันว่ามีที่มาจากการนำหัวกระบือที่ฆ่าใช้เนื้อเป็นอาหารหลังการทำพิธีเซ่นสังเวยแล้ว ส่วนหัวมิได้ใช้ทำประโยชน์อันใดก็นำมาแขวนไว้ เป็นการให้ทานแก่นกกาที่มาเกาะจิกกินเศษเนื้อที่พอติดอยู่กับส่วนหัวเป็นอาหาร การที่จะให้นกกาเห็นได้ถนัดและกล้ามาเกาะจิกกินได้สะดวกก็ต้องแขวนไว้ในที่สูง ๆ เช่น บนยอดจั่วเรือน เป็นต้น เมื่อนกกาบินมาจะได้แลเห็นได้ง่าย ซึ่งต่อมาคงจะเห็นว่าหัวกระบือ (เขา) ที่แขวนไว้มองดูสวยงามดี จึงได้มีการแกะสลักไม้ไขว้เลียนแบบเขากระบือไปแขวนไว้แทน ก็ดูสวยงามยิ่งขึ้น จึงเกิดเป็นความนิยมสืบต่อกันมา นอกจากความนิยมของชาวลานนาที่นิยมสร้างบ้านแบบมีกาแลแล้ว ในชนบางกลุ่ม เช่น ชาวลั๊วหรือละว้า ซึ่งเป็นกลุ่มชนพื้นเมืองดั้งเดิมก็นิยมการปลูกเรือนมีกาแล หรือแม้แต่ชาวเขาบางเผ่าก็เช่นกัน ซึ่งบางบ้านยังนิยมแขวนหัวกระบือไว้หน้าเรือน